Leuk om te lezen / te weten

Verlies, rouwen en rouwverwerking

Bij verlies en rouwen denkt men vaak aan het overlijden van een dierbaar iemand. Maar verlies is een groter geheel, met name in de ogen van kinderen. Er zijn een zestal verliesgebieden.

Op lichamelijk gebied kun je denken aan verminking, maar ook incest en letsel door ziekte en sterven. Bij incest wordt er inbreuk gepleegd op je eigen stuk, waardoor je zelfbeeld negatief kan veranderen. Je kunt afkeer krijgen van je eigen lichaam, maar ook seksueel onbegrensd gedrag laten zien. Het is belangrijk om niet alleen naar het gedrag dat iemand laat zien te kijken, maar ook te kijken wat daar onder kan liggen. Wanneer men denkt aan psychisch gebied kun je denken aan dementie en trauma. Wanneer iemand dement raakt, worden zaken anders beleefd door diegene en moet je als het ware afscheid nemen van je gezonde denken. Voor henzelf, maar ook de omgeving is dit een groot verlies.

Het overlijden van mensen, maar ook dieren is een zichtbaar verlies. Kinderen kunnen in hun belevingswereld zo maar het overlijden van een dierbare omhoog halen, waardoor het voor hen weer heel actueel is. Dit heeft te maken met de manier waarop kinderen verlies verwerken. Ouders die gaan scheiden, waardoor kinderen een ander appel moeten doen op de beschikbaarheid van papa en mama is ook een verlies. Zelfs het uit huis gaan van oudere broers of zussen kan leiden tot een verlieservaring. Je hoort wel eens dat één van de ouders in detentie zit en wanneer het gaat om de beschikbaarheid is dit een heel duidelijk voorbeeld. Kinderen hebben bepaalde verwachtingen ten aanzien van hun ouders /opvoeders en in deze gevallen wordt daar inbeuk op gedaan.

Zelfs op school kunnen bepaalde dingen leiden tot verlies; onvoldoende resultaten, pesten of zakken voor een examen vallen onder dit deelgebied. Denk ook maar eens aan ouders, waarvan één van de twee zijn of haar baan verliest en werkloos raakt en welk effect dit kan hebben op een gezin.

Zaken waar je niet dagelijks bij stilstaat, maar zeker verlieservaringen zijn, zijn bijvoorbeeld kinderloosheid, een miskraam, abortus of doodgeboorte. Maar ook de geboorte van een kindje met beperkingen kan leiden tot verlies. Ouders hebben een bepaalde beeld van hun ongeboren kind en het krijgen van een kindje met beperkingen kan verdriet met zich meebrengen. Soms heeft een ouder moeite met het accepteren van deze beperkingen en ervaren zij dit als verlies. Het verdriet van ouders en kind wanneer er sprake is van een (on)vrijwillige uithuisplaatsing is een verlies dat zeer zichtbaar is.

Wanneer er inbreuk wordt gedaan op je veiligheid door inbraak, brand, een natuurramp of oorlog is dit ook een verlieservaring. Maar ook een verhuizing, waardoor je vrienden wegvallen en je vertrouwde omgeving kan leiden tot een verlieservaring.

Zo maar een paar opsommingen van verlies waar je niet dagelijks bij stil staat. Verlies zit dus eigenlijk in een klein hoekje zit en is ook niet altijd zichtbaar voor de omgeving. Dat noemt men ook wel onzichtbaar verdriet. Verdriet en rouwen uit iedereen weer op een andere manier. Wanneer men rouwt ga je door verschillende fases van verdriet. Taken die daarbij om de hoek komen kijken zijn het erkennen van het verlies, gevoelens her- en erkennen, veranderingen verkennen, zich opnieuw verbinden en betekenis geven. Dit proces is duaal, wat wil zeggen dat er een wisselwerking is tussen het verliesstuk en herstelstuk.

Er zijn verschillende manieren om met verlies om te gaan. Het is belangrijk dat de omgeving de rouwende op een positieve manier probeert te ondersteunen, zodat iemand kan komen tot het probleem actief aanpakken, emoties en boosheid kan en mag uiten en er afleiding wordt geboden. Iemand kan ook depressief reageren en in een periode van rouwen met name vermijden en afwachten. Hierdoor kan men in een isolement van verdriet raken, waardoor het alledaagse leven geheel ontregeld wordt.

Wanneer men onvoldoende vaardigheden heeft of de tools hiervoor aangereikt krijgt om gezond te rouwen, bestaat de kans dat iemand zich isoleert, onthecht, intimiteit vermijdt, zich vast gaat klampen of op slot gaat en zinloosheid ervaart. Bij kinderen uit verdriet zich bijvoorbeeld in het zich niet kunnen concentreren, niets kunnen onthouden, dalende schoolresultaten, irritatie, boosheid, agressie, “moeilijk” gedrag of uitbundigheid.

Om kinderen bij te staan in het rouwen en verwerken van verlies is het belangrijk dat je als ouder / opvoeder en nabije omgeving lekker in je vel zit, zodat je je ook beter kunt inleven in wat er in het lijf van een kind omgaat. Hoe beter de ouder of opvoeder zijn of haar emoties kan reguleren, hoe rustiger kinderen worden. En hoe beter je je emoties kunt reguleren, hoe beter je kunt reageren op de emoties van je kind. Kinderen kunnen in hun rouwproces ook heel bezorgd zijn om hun eigen behoefte, zoals wie hen nu naar school moet brengen. Soms gebeurt het dat een kind het verdriet ook een poosje opbergt, waardoor de link naar het verdriet niet snel meer wordt gelegd en er vooral wordt gekeken naar het gedrag dat het kind laat zien. Kinderen rouwen in ‘stukjes’, zij wisselen spelen en verdrietig zijn met elkaar af.

Er is niet één recept over hoe mensen moeten omgaan met verdriet, ieder doet het op zijn of haar eigen manier. Belangrijk is dat een kind zich gehoord voelt en het verdriet er mag zijn. Ook voor een ouder is het hartstikke belangrijk om je verdriet te kunnen verwerken, zodat het niet tussen ouders en kind(eren) in hoeft te komen te staan en je beschikbaar blijft als opvoeder.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *